Programma 3: Omgeving

3.3 Veenweide

Begroting

Wat willen we bereiken?

In het Friese veenweidegebied daalt de bodem. Oorzaak is de ontwatering van het veen, waardoor er zuurstof bij komt en het veen langzaam afbreekt (oxideert). Het grootste deel hiervan verdwijnt als CO2 in de lucht. Als er geen maatregelen worden genomen is het veen in Fryslân aan het eind van deze eeuw verdwenen. Tegelijkertijd heeft de bodemdaling veel negatieve effecten: woningen, wegen en riolering verzakken, natuurgebieden komen steeds hoger te liggen ten opzichte van omliggend agrarisch gebied en verdrogen, de kwaliteit van het landschap verandert, er moet steeds meer water weggepompt worden om gronden geschikt te houden voor landbouw, waardoor grondwaterstanden lager en lager worden.

Wij willen de bodemdaling en de problemen die samenhangen met bodemdaling de komende tien jaar aanpakken. Hierbij richten wij ons op de onderstaande doelstellingen:

  1. De negatieve effecten van bodemdaling zijn verminderd: Enerzijds door de absolute bodemdaling te beperken, anderzijds door de negatieve effecten te beperken, mitigeren of te compenseren. Dit moet ertoe leiden dat schade aan woningen, wegen en infrastructuur wordt beperkt, de stijging van kosten van waterbeheer in het gebied ook in de toekomst beperkt blijft, de verdroging van natuurgebieden is afgenomen, en het landschap en de cultuurhistorie van het veenweidegebied herkenbaar blijven.
  2. De uitstoot van broeikasgassen uit de veenbodem is in 2030 met ruim 20% afgenomen: In absolute zin betekent dit een afname met 0,4 miljoen ton CO2
  3. In 2050 is het veenweidegebied water-robuust en klimaatbestending ingericht (klimaatadaptief) waarbij we uitgaan van water vasthouden, conserveren en dan pas afvoeren: Dit betekent dat het gebied goed is staat is om weersextremen op te vangen.

De Veenweideproblematiek is bij uitstek een integrale opgave. Hoe graag we ook willen; niet alle doelstellingen zijn al concreet in resultaten te vertalen. Wij zijn mede afhankelijk van de dynamiek in de samenleving en de middelen die het Rijk beschikbaar stelt. Recent is er middels een brief van de minister aan de Tweede Kamer € 276 miljoen toegezegd voor de aanpak van de Veenweide-opgave. Daarnaast hebben wij als provincie en Wetterskip Fryslân voor de komende tien jaar € 35 miljoen beschikbaar gesteld. Door maximaal in te zetten op dynamische programmering en financiering wordt deze bestuursperiode gestreefd naar een zo groot mogelijk resultaat bij bovenstaande doelstellingen. Dynamisch programmeren en financieren wil zeggen dat we een aanpak opstellen, maar deze niet voor lange tijd helemaal vastleggen. We brengen initiatieven en projecten op gang en zoeken daar werkende weg (aanvullende) financiering bij. Daarbij zoeken we naar een mix van publieke en private middelen.

Momenteel wordt gewerkt aan het Veenweideprogramma 2021 – 2030. Dit programma schetst de doelstellingen en maatregelen voor het veenweidegebied, voor het komende decennium. In dit programma wordt invulling gegeven aan de besteding van de publieke middelen – op dit moment € 22,5 miljoen van de provincie en € 12,5 miljoen van Wetterskip Fryslân – en wordt via een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) bepaald welke partijen in welke rol verantwoordelijk zijn in de uitvoering. De uitvoering van het Veenweideprogramma 2020-2030 krijgt vorm in een netwerkorganisatie, waarin de provincie, het Wetterskip, gemeenten, maatschappelijke organisaties, de landbouwpartijen, en de Friese Milieufederatie participeren.

Met het uitvoeren van de maatregelen zoals beschreven in het Veenweideprogramma 2021-2030 werken we als Provincie ook aan de toepassing van de ‘Sustainable Development Goals’ van de Verenigde Naties. Door de uitstoot van CO2 te verminderen werken we aan lokale, nationale en internationale klimaatdoelstellingen (SDG 13: ‘Climate action’). De Veenweideopgave benaderen we daarnaast niet alleen, maar in samenwerking met betrokken stakeholders (SDG 17: ‘Partnerships for the goals’).

Welke resultaten willen we in 2021 behalen?

  • Het Veenweideprogramma 2021-2030 wordt in het eerste kwartaal 2021 ter besluitvorming aangeboden en treedt vervolgens in werking.
  • In 2020 is de Taskforce Veenweide onder de naam Inspiratieteam Toekomst Veenweide (ITV) opgericht. Als externe denktank hebben zij de Veenweideopgave in Fryslân op inhoud van impulsen voorzien. Na de oplevering van hun resultaat zal in 2021 worden besloten of de input van het ITV voldoende is, of dat de aanstelling van het ITV gecontinueerd moet worden.
  • In de uitvoering geven we in 2021 vervolg aan technische innovatie en gebiedsprocessen. Komend jaar vinden pilots, demonstraties en praktijkproeven plaats om de veenoxidatie, bodemdaling en CO2-emissie te reduceren. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in vier soorten maatregelen, namelijk hydrologische maatregelen, bodemmaatregelen, CO2-emissie maatregelen, en verdienmodellen.
  • In 2021 vindt een geleidelijke overgang plaats van het Friese programma bodemdaling, naar het landelijke programma bodemdaling. Daarnaast zoeken we in 2021 aansluiting bij het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling.
  • Het Veenweideprogramma kent een zestal gebieden waar gebiedsprocessen lopen die ertoe leiden dat de Veenweidedoelstellingen worden gerealiseerd in samenwerking met de grondeigenaren en andere belanghebbenden.
  • Eén van die zes gebieden – Aldeboarn / De Deelen – is aangewezen als pilotgebied in het kader van de Klimaatenvelop 2019, het Interbestuurlijk Programma – Vitaal Platteland en de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw. In 2021 krijgt het gebied een gebiedscommissie en wordt een gebiedsplan opgesteld. Daarnaast wordt er ruim 56ha ruilgrond aangekocht om het gebiedsproces te starten.
  • De Hege Warren is een van de andere pilotgebieden waar de inspanningen in 2021 verder geïntensiveerd worden. In 2021 wordt een samenwerkingsovereenkomst (SOK) vastgesteld waarin betrokken partijen afspraken vastleggen. Tevens worden er in 2021 twee landbouwbedrijven opgekocht zodat er een start gemaakt kan worden met de peilverhoging.

De bovengenoemde resultaten kunnen alleen worden behaald mits er middelen van derde partijen beschikbaar komen.

* De genoemde doelwaarden bij de uitgevoerde innovatieve projecten verwijst naar het aantal concrete projectlocaties. Dit is op dit moment nog een grove schatting. Het werkelijke aantal uitgevoerde innovatieve projecten is afhankelijk van een hoop actoren en factoren.

Wat mag het kosten?

Eerste bestuursrapportage

* De genoemde doelwaarden bij de uitgevoerde innovatieve projecten verwijst naar het aantal concrete projectlocaties. Dit is op dit moment nog een grove schatting. Het werkelijke aantal uitgevoerde innovatieve projecten is afhankelijk van een hoop actoren en factoren.

Tweede bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

Verwacht je dat aan eind 2021 de besluitvorming verlopen is volgens de inhoudelijke afspraken in het onderliggende document waarin het beleid is vastgesteld (beleidsnota, etc.)?

  • Ja, dit gaat zeker lukken
  • Niet zeker of dit gaat lukken
  • Nee, dit gaat niet lukken

Tijd

Verwacht je dat eind 2021 het gewenste resultaat is gerealiseerd? Of, als de einddatum voor de realisatie verder in de tijd ligt: Verwacht je dat je eind 2021 op schema ligt om het gewenste resultaat te realiseren binnen de afgesproken termijn?

  • Ja, dit gaat zeker lukken
  • Niet zeker of dit gaat lukken
  • Nee, dit gaat niet lukken

Geld

Op beleidsveldniveau: verwacht je dat geld een belemmerende factor is voor het behalen van de gewenste resultaten? Of verwacht je dat het beschikbare budget toereikend is om in 2021 de gewenste resultaten van dit beleidsveld te realiseren?

  • Geld vormt geen belemmerende factor: er wordt geen onder- of overbesteding verwacht
  • Geld vormt geen belemmerende factor: er wordt een onderbesteding verwacht
  • Geld vormt wel een belemmerende factor en/of er wordt een overbesteding verwacht
  Beleid Tijd Geld
1 Het Veenweideprogramma 2021-2030 wordt in het eerste kwartaal 2021 ter besluitvorming aangeboden en treedt vervolgens in werking.
2 In 2020 is de Taskforce Veenweide onder de naam Inspiratieteam Toekomst Veenweide (ITV) opgericht. Als externe denktank hebben zij de Veenweideopgave in Fryslân op inhoud van impulsen voorzien. Na de oplevering van hun resultaat zal in 2021 worden besloten of de input van het ITV voldoende is, of dat de aanstelling van het ITV gecontinueerd moet worden.
3 In de uitvoering geven we in 2021 vervolg aan technische innovatie en gebiedsprocessen. Komend jaar vinden pilots, demonstraties en praktijkproeven plaats om de veenoxidatie, bodemdaling en CO2-emissie te reduceren. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in vier soorten maatregelen, namelijk hydrologische maatregelen, bodemmaatregelen, CO2-emissie maatregelen, en verdienmodellen.
4 In 2021 vindt een geleidelijke overgang plaats van het Friese programma bodemdaling, naar het landelijke programma bodemdaling. Daarnaast zoeken we in 2021 aansluiting bij het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling.
5 Het Veenweideprogramma kent een zestal gebieden waar gebiedsprocessen lopen die ertoe leiden dat de Veenweidedoelstellingen worden gerealiseerd in samenwerking met de grondeigenaren en andere belanghebbenden.
6 Eén van die zes gebieden - Aldeboarn / De Deelen - is aangewezen als pilotgebied in het kader van de Klimaatenvelop 2019, het Interbestuurlijk Programma – Vitaal Platteland en de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw. In 2021 krijgt het gebied een gebiedscommissie en wordt een gebiedsplan opgesteld. Daarnaast wordt er ruim 56ha ruilgrond aangekocht om het gebiedsproces te starten.
7 De Hege Warren is een van de andere pilotgebieden waar de inspanningen in 2021 verder geïntensiveerd worden. In 2021 wordt een samenwerkingsovereenkomst (SOK) vastgesteld waarin betrokken partijen afspraken vastleggen. Tevens worden er in 2021 twee landbouwbedrijven opgekocht zodat er een start gemaakt kan worden met de peilverhoging.

Toelichting:

2. Het ITV is geëvalueerd en is besloten dat de input van het ITV voldoende is en niet gecontinueerd wordt.

6. Voor Aldeboarn / De Deelen is een gebiedscommissie ingesteld. Deze gebiedscommissie heeft de opdracht gekregen om een ontwerp integraal gebiedsplan op te stellen. Door de koppeling van de ontwikkeling van het flankerend beleid aan het gebiedsproces ADD is meer tijd nodig. De verwachting is dat het ontwerp integraal gebiedsplan medio 2022 aangeboden kan worden aan Gedeputeerde Staten en, ter kennisname, Provinciale Staten. Vervolgens zal het gebiedsplan ter inzage gelegd worden en eind 2022 worden vastgesteld.

7. Voor de Hegewarren is de verwachting dat het niet lukt om dit jaar nog een samenwerkingsovereenkomst te sluiten met de betrokken partijen. Dit heeft onder andere te maken met de vertraging die is opgelopen in het co-creatieproces. De verwachting is dat dit in 2022 gaat gebeuren.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2021 Prognose 2021
Veenweideprogramma 2021-2030 Vaststelling door PS en AB Wetterskip 1
Taskforce Veenweide (ITV) Oplevering resultaat ITV en een besluit afronding- of continueren ITV 2
Uitvoeren technisch innovatieve projecten hydrologie Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 22*
Uitvoeren technisch innovatieve projecten bodem Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 10*
Uitvoeren technisch innovatieve projecten CO2-emissie (mobiele metingen) en overige metingen (bodemdaling, instabiele oevers, leverbot) Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 30*
Uitvoeren technisch innovatieve projecten verdienmodellen Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 15*
Landelijk programma bodemdaling en NKB Aansluiting bij het landelijk programma bodemdaling en het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling 2
Kansrijke gebieden De gebiedsprocessen en maatregelen in de zes kansrijke gebieden verder uitrollen om te werken aan de realisatie van Veenweidedoelstellingen. 6
Aldeboarn / De Deelen Opstellen gebiedscommissie en gebiedsplan, en 56,31ha ruilgrond is aangekocht om het gebiedsproces te starten 1
Hege Warren Opstellen samenwerkingsovereenkomst (SOK) en het opkopen van twee landbouwbedrijven zodat er een start gemaakt kan worden met de peilverhoging. 2

Toelichting:

De verwachting is dat het aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd voor technisch innovatieve projecten voor CO2-emissie en overige metingen lager uitvalt.

Voor Aldeboarn / De Deelen wordt het ontwerp integraal gebiedsplan later opgeleverd dan gedacht. De verwachting is dat dit medio 2022 aan Gedeputeerde Staten wordt aangeboden.

Voor de Hegewarren is de verwachting dat het niet lukt om dit jaar nog een samenwerkingsovereenkomst te sluiten met de betrokken partijen. Dit heeft onder andere te maken met de vertraging die is opgelopen in het co-creatieproces. De verwachting is dat dit in 2022 wel gaat gebeuren.

* De genoemde doelwaarden bij de uitgevoerde innovatieve projecten verwijst naar het aantal concrete projectlocaties. Dit is op dit moment nog een grove schatting. Het werkelijke aantal uitgevoerde innovatieve projecten is afhankelijk van een hoop actoren en factoren.

Jaarstukken

Wat wilden we bereiken?

In het Friese veenweidegebied daalt de bodem. Oorzaak is de ontwatering van het veen, waardoor er zuurstof bij komt en het veen   afbreekt (oxideert). Het grootste deel hiervan verdwijnt als CO2 in de lucht. Als er geen maatregelen worden genomen is het veen in Fryslân aan het eind van deze eeuw verdwenen. Tegelijkertijd heeft de bodemdaling veel negatieve effecten: woningen, wegen en riolering verzakken, natuurgebieden komen steeds hoger te liggen ten opzichte van omliggend agrarisch gebied en verdrogen, de kwaliteit van het landschap verandert, er moet steeds meer water weggepompt worden om gronden geschikt te houden voor landbouw, waardoor grondwaterstanden lager en lager worden.

Wij willen de bodemdaling en de problemen die samenhangen met bodemdaling de komende tien jaar aanpakken. Hierbij richten wij ons op de onderstaande doelstellingen:

  1. De negatieve effecten van bodemdaling zijn verminderd: Enerzijds door de absolute bodemdaling te beperken, anderzijds door de negatieve effecten te beperken, mitigeren of te compenseren. Dit moet ertoe leiden dat schade aan woningen, wegen en infrastructuur wordt beperkt, de stijging van kosten van waterbeheer in het gebied ook in de toekomst beperkt blijft, de verdroging van natuurgebieden is afgenomen, en het landschap en de cultuurhistorie van het veenweidegebied herkenbaar blijven.
  2. De uitstoot van broeikasgassen uit de veenbodem is in 2030 met ruim 20% afgenomen: In absolute zin betekent dit een afname met 0,4 miljoen ton CO2
  3. In 2050 is het veenweidegebied water-robuust en klimaatbestending ingericht (klimaatadaptief) waarbij we uitgaan van water vasthouden, conserveren en dan pas afvoeren: Dit betekent dat het gebied goed is staat is om weersextremen op te vangen.

De Veenweideproblematiek is bij uitstek een integrale opgave. Hoe graag we ook willen; niet alle doelstellingen zijn al concreet in resultaten te vertalen. Wij zijn mede afhankelijk van de dynamiek in de samenleving en de middelen die het Rijk beschikbaar stelt. Recent is er middels een brief van de minister aan de Tweede Kamer € 276 miljoen toegezegd voor de aanpak van de Veenweide-opgave. Daarnaast hebben wij als provincie en Wetterskip Fryslân voor de komende tien jaar € 35 miljoen beschikbaar gesteld. Door maximaal in te zetten op dynamische programmering en financiering wordt deze bestuursperiode gestreefd naar een zo groot mogelijk resultaat bij bovenstaande doelstellingen. Dynamisch programmeren en financieren wil zeggen dat we een aanpak opstellen, maar deze niet voor lange tijd helemaal vastleggen. We brengen initiatieven en projecten op gang en zoeken daar werkende weg (aanvullende) financiering bij. Daarbij zoeken we naar een mix van publieke en private middelen.

Momenteel wordt gewerkt aan het Veenweideprogramma 2021 – 2030. Dit programma schetst de doelstellingen en maatregelen voor het veenweidegebied, voor het komende decennium. In dit programma wordt invulling gegeven aan de besteding van de publieke middelen – op dit moment € 22,5 miljoen van de provincie en € 12,5 miljoen van Wetterskip Fryslân – en wordt via een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) bepaald welke partijen in welke rol verantwoordelijk zijn in de uitvoering. De uitvoering van het Veenweideprogramma 2021-2030 krijgt vorm in een netwerkorganisatie, waarin de provincie, het Wetterskip, gemeenten, maatschappelijke organisaties, de landbouwpartijen, en de Friese Milieufederatie participeren.

Met het uitvoeren van de maatregelen zoals beschreven in het Veenweideprogramma 2021-2030 werken we als Provincie ook aan de toepassing van de ‘Sustainable Development Goals’ van de Verenigde Naties. Door de uitstoot van CO2 te verminderen werken we aan lokale, nationale en internationale klimaatdoelstellingen (SDG 13: ‘Climate action’). De Veenweideopgave benaderen we daarnaast niet alleen, maar in samenwerking met betrokken stakeholders (SDG 17: ‘Partnerships for the goals’).

Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2021 Realisatie 2021
Veenweideprogramma 2021-2030 Vaststelling door PS en AB Wetterskip 1 1
Taskforce Veenweide (ITV) Oplevering resultaat ITV en een besluit afronding- of continueren ITV 2 2
Uitvoeren technisch innovatieve projecten hydrologie Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 22* 22
Uitvoeren technisch innovatieve projecten bodem Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 10* 10
Uitvoeren technisch innovatieve projecten CO2-emissie (mobiele metingen) en overige metingen (bodemdaling, instabiele oevers, leverbot) Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 30* 30
Uitvoeren technisch innovatieve projecten verdienmodellen Aantal projecten in uitvoering of gerealiseerd in 2021 15* 9
Landelijk programma bodemdaling en NKB Aansluiting bij het landelijk programma bodemdaling en het Nationaal Kenniscentrum Bodemdaling 2 2
Kansrijke gebieden De gebiedsprocessen en maatregelen in de zes kansrijke gebieden verder uitrollen om te werken aan de realisatie van Veenweidedoelstellingen. 6 6
Aldeboarn / De Deelen Opstellen gebiedscommissie en gebiedsplan, en 56,31ha ruilgrond is aangekocht om het gebiedsproces te starten 1 1
Hege Warren Opstellen samenwerkingsovereenkomst (SOK) en het opkopen van twee landbouwbedrijven zodat er een start gemaakt kan worden met de peilverhoging. 2 1

Toelichting:

Het aantal technisch innovatieve projecten rondom verdienmodellen in uitvoering of gerealiseerd in 2021 is lager uitgepakt. Zoals aangegeven was de doelwaarde een grove schatting van het te verwachten aantal concrete projectlocaties. Dit is lager uitgevallen omdat het niet gelukt is meer projectlocaties te vinden, maar heeft geen effect gehad op de resultaten van de uitvoering van de technisch innovatieve projecten rondom verdienmodellen.

Voor Aldeboarn / De Deelen is het niet gelukt een gebiedsplan op te stellen en voor Hegewarren is het niet gelukt een samenwerkingsovereenkomst aan te gaan omdat nog geen besluit was genomen over de toekomstige inrichting van het gebied.

Hebben we de gewenste resultaten bereikt?

Bekijk uitgebreide tabel

  • Exploitatie - Bedragen x € 1.000,-
  • Lasten
  • Tijdelijke budgetten
  • Overlopende passiva
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Tijdelijke budgetten
  • Overlopende passiva
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Mutatie tijdelijke budgetten
  • Resultaat van lasten en baten
  • Realisatie 2020
  • 2.773
  • 0
  • 2.773
  • 99
  • 0
  • 99
  • 2.674
  • -1.449
  • 1.225
  • Begroting 2021 na wijziging
  • 4.178
  • 1.668
  • 5.846
  • 0
  • 1.668
  • 1.668
  • 4.178
  • 1.261
  • 5.439
  • Rekening 2021
  • 4.833
  • 2.034
  • 6.867
  • 53
  • 2.034
  • 2.087
  • 4.780
  • 650
  • 5.430
  • Saldo begroting en rekening
  • -655
  • -366
  • -1.021
  • -53
  • -366
  • -419
  • -602
  • 611
  • 9

Toelichting:

Per saldo is er een resultaat van € 9.000,- op dit beleidsveld.

Tijdelijke budgetten
Aan de uitvoering van de werkplannen veenweide algemeen is € 2,0 mln. besteed. Aan grondaankopen in gebied Aldeboarn – De Deelen is € 2,8 mln. besteed.  Het saldo van € 0,7 mln. wordt verklaard door versnelde uitgaven op de uitvoering van de werkplannen. De baten van € 53.000,- betreffen een bijdrage van Wetterskip Fryslân in de algemene uitvoeringskosten.

Overlopende passiva
Dit betreft de aanwending van rijksmiddelen (Impulsgelden) voor grondaankopen in het gebied Hegewarren van € 1,6 mln. en aanwending van rijksmiddelen (IBP-VP) voor planstudiekosten van € 0,4 mln. met betrekking tot gebied Aldeboarn – De Deelen. Het saldo betreft de niet voor 2021 begrote planstudiekosten voor gebied Aldeboarn – De Deelen.

  • Bedragen x € 1.000,-
  • Lasten
  • Tijdelijke budgetten
  • Overlopende Passiva
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Tijdelijke budgetten
  • Overlopende Passiva
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • GS budgetautorisatie
  • Klimaatenvelop 2019 veenweide
  • Machines Niet Kerende Grondbewerking
  • Veenweidevisie
  • IBP-VP Aldeboarn - De Deelen
  • Impulsgelden
  • Veenweidevisie
  • IBP-VP Aldeboarn - De Deelen
  • Impulsgelden
  • Realisatie 2020
  • 9
  • 82
  • 2.682
  • 2.773
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2.773
  • 99
  • 99
  • 0
  • 0
  • 0
  • 99
  • 2.674
  • Begroting 2021
  • 2.785
  • 0
  • 1.393
  • 4.178
  • 0
  • 1.668
  • 1.668
  • 5.846
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1.668
  • 1.668
  • 1.668
  • 4.178
  • Besteding 2021
  • 2.776
  • 0
  • 2.057
  • 4.833
  • 367
  • 1.667
  • 2.034
  • 6.867
  • 53
  • 53
  • 367
  • 1.667
  • 2.034
  • 2.087
  • 4.780
  • Saldo 2021
  • 9
  • 0
  • -664
  • -655
  • -367
  • 1
  • -366
  • -1.021
  • -53
  • -53
  • -367
  • 1
  • -366
  • -419
  • -602
* De genoemde doelwaarden bij de uitgevoerde innovatieve projecten verwijst naar het aantal concrete projectlocaties. Dit is op dit moment nog een grove schatting. Het werkelijke aantal uitgevoerde innovatieve projecten is afhankelijk van een hoop actoren en factoren.

Wat heeft het gekost?

Print deze pagina